Egri ailesiyle birlikte bugün Yaşlılara hangi uyku ilacı verilir başlığını en temel noktalarından ele alıyoruz.
Gece boyunca bir türlü uykuya dalamayan, sabaha karşı uyanıp yeniden uyuyamayan bir insanın yaşadığı yorgunluğu anlamak zor değildir. Özellikle yaş ilerledikçe uyku düzeninin değişmesi, hem kişinin günlük yaşamını hem de ailesinin kaygılarını etkileyebilir. Böyle zamanlarda akla gelen ilk sorulardan biri şudur: Yaşlılara hangi uyku ilacı verilir?
Ancak ileri yaşlarda uyku sorunlarını çözmek, yalnızca bir ilaç seçmekten ibaret değildir. Kullanılan diğer ilaçlar, kronik hastalıklar, düşme riski ve uyku bozukluğunun altında yatan nedenler birlikte değerlendirilmelidir. Bu nedenle yaşlılar için en uygun uyku tedavisi, kişiye özel tıbbi değerlendirmeyle belirlenir.
Yaşlılarda uyku sorunlarının tedavisinde bazı reçeteli ilaçlar, belirli durumlarda melatonin ve ilaç dışı yöntemler gündeme gelebilir. Ancak her yaşlı için güvenli ve etkili tek bir uyku ilacı yoktur.
Doktorun değerlendirebileceği seçenekler şunlardır:
Önemli: Bu ilaçlar birbirinin yerine geçmez. Yaşlı bir kişiye başkasının uyku ilacını vermek, mevcut ilaçların dozunu değiştirmek veya doktor önerisi olmadan tedaviye başlamak ciddi sorunlara yol açabilir.
Yaş ilerledikçe vücudun ilaçları işleme ve vücuttan uzaklaştırma biçimi değişebilir. Bazı ilaçların etkisi daha uzun sürebilir. Bu durum, gece alınan bir ilacın ertesi sabah da sersemlik oluşturmasına neden olabilir.
Amerikan Geriatri Derneğinin yaşlılarda potansiyel olarak sakıncalı ilaçlara ilişkin Beers Kriterleri, özellikle benzodiazepinler ve bazı diğer yatıştırıcı ilaçların ileri yaşlarda dikkatle ele alınması gerektiğini vurgular.
Kaynak:
.
Peki, daha uzun uyumak uğruna sabahları dengesiz yürümek veya zihinsel bulanıklık yaşamak gerçekten istenen sonuç mudur?
Uyku sorunları insanlık tarihi boyunca farklı şekillerde ele alınmıştır. Geçmişte bitkisel karışımlar, yatıştırıcı maddeler ve geleneksel uygulamalar kullanılırken modern tıp, uykunun biyolojik mekanizmalarını inceleyerek daha hedefli tedaviler geliştirmiştir.
Özellikle 20. yüzyılda barbitüratlar ve ardından benzodiazepinler uyku tedavisinde yaygınlaşmıştır. Zamanla bu ilaçların aşırı sedasyon, bağımlılık ve diğer yan etkileri daha iyi anlaşılmıştır. Günümüzde yaklaşım, yalnızca uyku getiren bir madde seçmek yerine etkililik ile güvenliği birlikte değerlendirmeye dayanır.
Yaşlanmayla birlikte derin uyku azalabilir, gece uyanmaları artabilir ve biyolojik saat daha erken saatlere kayabilir. Bununla birlikte her uyku problemi yaşlanmanın doğal sonucu değildir.
Uykusuzluğa yol açabilecek etkenler arasında şunlar bulunur:
– Kronik ağrı ve eklem rahatsızlıkları
– Gece sık idrara çıkma
– Depresyon ve kaygı
– Uyku apnesi ve huzursuz bacak sendromu
– Bazı ilaçların yan etkileri
– Gün içinde uzun süre uyuma ve fiziksel hareketliliğin azalması
Dolayısıyla gece sık uyanan bir kişinin ihtiyacı uyku ilacı değil, örneğin uyku apnesinin veya ağrının tedavisi olabilir. Sizce uykusuzluğun nedenini araştırmadan yalnızca belirtisini bastırmak ne kadar doğru bir yaklaşımdır?
Kronik uykusuzlukta bilişsel davranışçı terapi (BDT-I), bilimsel kılavuzlarda önerilen temel tedavi seçeneklerinden biridir. Bu yaklaşım, uykuya ilişkin düşünceleri ve uyku alışkanlıklarını düzenlemeyi amaçlar.
Uyku sorunu haftalar boyunca sürüyorsa veya gündüz işlevlerini etkiliyorsa aile hekimine ya da ilgili uzmana başvurulmalıdır. Bilişsel davranışçı terapi, özellikle uzun süredir devam eden uykusuzlukta ilaç kullanımına duyulan ihtiyacı azaltabilir.
Kaynak:
.
Doktor, uyku sorununun süresini, kullanılan ilaçları, mevcut hastalıkları ve günlük yaşam üzerindeki etkilerini değerlendirmelidir. Gerektiğinde uyku apnesi gibi hastalıklar için inceleme yapılabilir.
Özellikle şu durumlarda tıbbi değerlendirme önemlidir:
– Uykusuzluğun aniden başlaması
– Yeni gelişen kafa karışıklığı veya belirgin davranış değişikliği
– Şiddetli horlama ve uykuda nefes durması
– Gece düşmeleri veya gündüz aşırı uyuklama
– Uyku sorununun yeni bir ilaç başladıktan sonra ortaya çıkması
Düzenli olarak uyku ilacı kullanan yaşlılar da ilacı aniden bırakmamalıdır. Özellikle benzodiazepinlerin aniden kesilmesi yoksunluk belirtilerine yol açabilir; bırakma süreci doktor gözetiminde planlanmalıdır.
Yaşlılar için en iyi uyku ilacı, en güçlü olan değil; kişinin sağlık durumuna uygun, yararı risklerinden fazla olan tedavidir. Melatonin, belirli reçeteli uyku ilaçları veya başka tedavi seçenekleri bazı kişilerde değerlendirilebilir. Ancak hiçbirinin her yaşlı için uygun olduğu söylenemez.
Uyku sorunlarının altında yatan nedenin belirlenmesi, mevcut ilaçların gözden geçirilmesi ve gerektiğinde bilişsel davranışçı terapi uygulanması çoğu zaman daha güvenli bir başlangıçtır. Yaşlı bir insanın iyi uyuması kadar, sabah güvenle ayağa kalkabilmesi, zihninin açık olması ve bağımsızlığını koruması da önemlidir.
Asıl soru yalnızca “Hangi ilaç uyutur?” değil, “Daha güvenli, dinlendirici ve sürdürülebilir bir uyku nasıl sağlanabilir?” olmalıdır.
Egri sayfasındaki bu çalışma, Yaşlılara hangi uyku ilacı verilir konusunu anlaşılır bir zemine taşıyor.